Basismaterialen | Potloden in allerlei soorten en variaties zijn nooit weg te denken

Tekenen en schilderen | De basismaterialen van de tekenaar

Potloden in allerlei soorten en variaties zijn nooit weg te denken 

De basis van elk potlood is grafiet

Iemand die aan materiaal om te tekenen denkt zal direct aan een potlood denken. Logisch want het is het meest gebruikte stukje gereedschap van de tekenaar.

De basis van elk potlood is grafiet. Grafiet is een vorm van koolstof wat in een staafvorm is geperst. Vaak zijn er bindmiddelen als bijvoorbeeld klei aan toegevoegd om tot een zachter maar toch redelijk stevig materiaal te komen. Zo bepaalt de hoeveelheid klein in het grafiet voor een groot deel de zogenaamde hardheid.

Elk potlood heeft een eigen hardheid

Een gemiddelde hardheid heeft een zogenaamd HB potlood. Pak een willekeurig potlood en u zult er iets dergelijks op zien staan. Mogelijk staat er geen HB maar 2H of 3B op. Hardheid wordt namelijk aangegeven in een reeks: 6H, 5H, 4H, 3H, 2H, 1H, HB, 1B, 2B, 3B, 4B, 5B, 6B. In deze reeks is 6H de hardste (H van Hard, gemakkelijk te onthouden) en 6B de zachtste. Koopt u een echte set tekenpotloden dan vindt u deze waarden er waarschijnlijk wel in terug.

Een grafietstift is een soort dik potlood zonder hout er om heen

Naast grafiet in hout, ons potlood, kennen we ook zogenaamde grafietstiften. Ze zijn niet in hout gevat en in het algemeen veel dikker dan de stift van een potlood.

Harde potloden lenen zich vooral voor technische tekeningen

Harde potloden worden vooral gebruikt in de wereld van technische tekeningen, voor zover ze daar niet door de computer verbannen zijn. Harde potloden geven een meer grijze lijn. Het geeft een krassende effect met scherpe, harde lijnen die nauwelijks meer weg te krijgen zijn omdat ze min of meer in het papier zijn gegrift.

Grafietstiften werken ook prima

Voor tekenwerk gebruikt de tekenaar meestal een potlood uit de B serie omdat een dikkere, zwartere en ook zachtere lijn oplevert. Ook de aanschaf van enkele grafietstiften moet zeker overwogen worden.

Gebruik een goed scherp mes om een punt aan een potlood te slijpen

Potloden slijpen doet de tekenaar bij voorkeur met een scherp mesje. Een hobbymes, ook wel Stanleymes genoemd, voldoet prima. Een lichtgewicht mesje als bijvoorbeeld een aardappelschilmesje voldoet vaak wat minder maar dat is ook een kwestie van smaak en dus moet je het gewoon proberen

Het vraagt wat oefening en in het begin vreet het potloodpunten omdat we er teveel druk op uitoefenen. Later wordt dat vanzelf wel beter als we eenmaal de slag te pakken hebben. Een puntenslijper lijkt voor de hand te liggen maar produceert een scherpe punt die als we niet uitkijken dwars door ons papier heen snijdt. De punt de we met een mesje krijgen ziet er wat prettiger uit op dat gebied.

Durf ook iets weg te gooien

Is uw potlood door enthousiast tekenen of alleen maar veel slijpen tot een stompje geworden, gooi het dan weg. U hebt weinig grip op een dergelijk stompje en eigenlijk is er nauwelijks mee te werken. Potloden zijn niet duur en de handel in tekenmaterialen moet toch ook leven.

Wees voorzichtig met afgeven van zacht potlood

Let op als u klaar bent. Een potloodtekening die met een zacht potlood is gemaakt geeft af. Behoorlijk zelfs. Gebruikt u houtskool dan is het effect nog veel erger. Dat geeft echt enorm af. Er bestaat speciaal fixatiemateriaal, zogenaamd fixatief. Dat wordt verkocht in spuitbussen. Vroeger bestonden er speciale blaaspijpjes voor die in een flesje werden gehouden maar deze fixatiefspuitjes zijn min of meer uitgestorven. Hebt u een bus haarlak in huis? Dat voldoet ook. Niet teveel spuiten en opletten of het geen vlekken geeft. Dus voordat u een geslaagde tekening gaat fixeren, eerst een stukje proberen op een mislukt exemplaar.

En nu verder....

Wilt u zelf een met tekenen en schilderen kennismaken? 

Gewoon doen. Het is hardstikke leuk 

Wilt u meer weten over perspectief?

Wilt u meer met compositie doen?

Wilt u naar levend model gaan tekenen? 

Zoekt u verder nog andere begrippen?

Zoekt u begrippen uit de kunstgeschiedenis?

fixatiefspuit | Een fixatiefspuit is een verouderd maar duurzaam hulpmiddel om fixatief te vernevelen

Tekenen en schilderen | fixatiefspuit

Een fixatiefspuit is een verouderd maar duurzaam hulpmiddel om fixatief te vernevelen

Een fixatiefspuit is een apparaatje bestaande uit twee buisjes die haaks op elkaar gedraaid kunnen worden. 

Zie de afbeelding voor een gedeeltelijk gebogen voorbeeld. 

Het langste deel wordt in een flesje fixatiefvloeistof geplaatst waarna er door het andere deel geblazen kan worden. Door het blazen ontstaat een lagere druk in het deel dat in het flesje staat waardoor de vloeistof opgezogen zal worden. Door de luchtstroom bovenin wordt het opgezogen vocht verneveld en tegen het paper gesproeid. 




De fixatiefspuit bevat geen slijtende delen en dat maakt het tot een eenvoudig en uitermate duurzaam hulpmiddel voor de kunstenaar .Veel tekenaars kiezen echter voor het gemak van de veel minder duurzame spuitbus in plaats van de simpele maar zeer effectieve fixatiefspuit.
 

Het nut van fixeren bij houtskooltekeningen

Houtskool is een populair medium onder kunstenaars vanwege het uitdrukken van je krachtige lijnen, diepe contrasten en wisselende textuur die ermee bereikt kunnen worden. Het is echter ook een medium dat gevoelig is voor vlekken en verplaatsing van pigment, waardoor de noodzaak voor fixeren ontstaat. Fixeren is echt van belang bij houtskooltekeningen. Laten we daarom eens kijken waarom fixatief een centraal onderdeel is om de kwaliteit van het kunstwerk te behouden en hoe kunstenaars het beste met verschillende soorten fixatief kunnen werken.

Wat is fixeren eigenlijk?

Fixeren is het proces waarbij een dunne laag beschermend materiaal, meestal in de vorm van een spuitbare lak of vloeistof, over een houtskooltekening wordt aangebracht om de losse pigmentdeeltjes vast te zetten. Dit helpt om te voorkomen dat de houtskool verschuift, vlekken veroorzaakt of verdwijnt door aanraking of beweging. Fixatieven bestaan uit een mengsel van harsen of kunststoffen opgelost in een oplosmiddel dat snel verdampt, waardoor de tekening wordt afgedicht zonder de uitstraling van het werk te veranderen.

Waarom zouden we een houtskooltekening fixeren?

1. Bescherming tegen vlekken  

Houtskooltekeningen zijn zeer kwetsbaar omdat het medium los op het papier ligt. Zonder fixatief kan de tekening makkelijk vlekken krijgen door aanraking met vingers, andere oppervlakken of zelfs stof. Fixeren zorgt ervoor dat de houtskooldeeltjes op hun plaats blijven en dat de tekening schoon en scherp blijft.

2. Duurzaamheid van de tekening  

Als een houtskooltekening niet wordt gefixeerd, kan het materiaal na verloop van tijd vervagen of zelfs verdwijnen door beweging of slijtage. Een gefixeerde tekening blijft veel langer intact, zelfs als deze wordt bewaard in een schetsboek of wordt tentoongesteld zonder glas. Fixatie zorgt ervoor dat het werk zijn integriteit behoudt en bestand is tegen de tand des tijds.

3. Beveiliging tijdens transport  

Wanneer houtskooltekeningen worden verzonden of verplaatst, bestaat er een groot risico dat de tekening wordt beschadigd door wrijving of beweging in de verpakking. Fixatief zorgt voor een beschermende laag die voorkomt dat houtskooldeeltjes tijdens transport verplaatsen, wat de kans op beschadigingen aanzienlijk verkleint.

4. Verdere artistieke bewerkingen  

Sommige kunstenaars kiezen ervoor om in meerdere lagen te werken bij houtskooltekeningen. Door een tekening tussentijds te fixeren, kunnen zij met meer vrijheid nieuwe lagen houtskool aanbrengen zonder de onderliggende tekening te verstoren. dit proces wordt vaak gebruikt bij complexe werken waar schaduw en diepte in meerdere stappen worden opgebouwd.

Verschillende soorten fixatieven

Er zijn twee hoofdtypes fixatieven

Tussentijdse fixatieven en definitieve fixatieven. Het verschil zit in het gebruiksmoment en de samenstelling.

• Tussentijds fixatief wordt aangebracht tijdens het het tot stand komen van een kunstwerk om bepaalde delen van een tekening te beschermen terwijl de kunstenaar doorgaat met werken aan andere secties. Deze fixatieven zijn meestal lichter en laten de houtskool toe om verder bewerkt te worden.

• Definitief fixatief wordt gebruikt wanneer de tekening voltooid is en dient als de laatste beschermingslaag. Het is meestal sterker en zorgt ervoor dat de houtskool niet meer bewerkt kan worden, omdat het de deeltjes volledig fixeert op het papier.

Hoe fixatief toe te passen?

Het correct aanbrengen van fixatief is een centraal onderdeel om het beste resultaat te behalen. Hier zijn enkele tips voor een succesvolle fixatie:

1. Gebruik een goed geventileerde ruimte  

Fixatieven bevatten oplosmiddelen die dampen afgeven die schadelijk kunnen zijn bij inademing. Werk daarom altijd in een goed geventileerde ruimte of, indien mogelijk, buiten. Draag indien nodig een masker om jezelf te beschermen tegen de dampen.

2. Spuit gelijkmatig en van een afstand  

Houd de spuitbus op ongeveer 30 cm afstand van het werk en spuit gelijkmatig over het oppervlak. Beweeg de bus voortdurend om te voorkomen dat er te veel fixatief op één plek terechtkomt, wat kan leiden tot glanzende of kleverige plekken.

3. Gebruik meerdere lichte lagen  

Het is beter om meerdere dunne lagen fixatief aan te brengen dan één dikke laag. Dit zorgt ervoor dat het fixatief zich gelijkmatig verspreidt zonder de houtskool te verstoren of de tekening te verzadigen. Wacht tussen elke laag tot de vorige volledig droog is.

4. Test het fixatief eerst  

Niet alle fixatieven zijn hetzelfde en sommige kunnen de kleur of textuur van je houtskooltekening veranderen. Test het fixatief eerst op een apart stukje papier om te zien hoe het zich gedraagt voordat je het op je uiteindelijke werk aanbrengt.

Nadelen van fixeren

Hoewel fixeren veel voordelen biedt, zijn er ook enkele nadelen om rekening mee te houden:

- verandering in toon of textuur  

Sommige fixatieven kunnen de kleurintensiteit van houtskool beïnvloeden, vooral bij lichtere tonen. De tekening kan iets donkerder of minder contrastrijk lijken na het fixeren. dit is een reden waarom sommige kunstenaars ervoor kiezen om fixatieven slechts spaarzaam te gebruiken, of helemaal niet, afhankelijk van de gewenste uitstraling van hun werk.

- onomkeerbaarheid  

Eenmaal aangebracht, kan een definitief fixatief niet worden verwijderd. Dit betekent dat eventuele fouten of wijzigingen na de fixatie moeilijk of onmogelijk zijn aan te brengen. daarom is het belangrijk om helemaal zeker te zijn van je tekening voordat je definitief fixatief gebruikt.

Samenvattend

Fixeren is een een centraal onderdeel proces bij het werken met houtskool, omdat het helpt om de kwetsbare deeltjes op hun plaats te houden, de tekening beschermt tegen vlekken en slijtage en de duurzaamheid van het werk aanzienlijk verlengt. Of je nu werkt aan een schets of een gedetailleerd kunstwerk, het correct toepassen van fixatief kan een groot verschil maken in de kwaliteit en levensduur van je houtskooltekeningen. Door fixatieven verstandig te gebruiken en de juiste technieken toe te passen, kunnen kunstenaars genieten van de uitdrukken van je emotiesve vrijheid die houtskool biedt, zonder zich zorgen te maken over de kwetsbaarheid van hun werk.

En nu verder....

Wil je zelf eens met tekenen en schilderen kennismaken? 

Gewoon een keertje doen. Het is hartstikke leuk 

Wil je meer weten over perspectief?

Wil je meer met compositie doen?

Wil je naar levend model gaan tekenen? 

Zoek je verder nog andere begrippen?

Zoek je begrippen uit de kunstgeschiedenis?